B-Present.nl mindfulness
Patrick Smolders
030 - 275 07 05

Vipassana en mindfulness

Vipassana en mindfulness

een blog over ‘oefenen zonder oefenen’

 

Vipassana is voor menigeen een onbekende term. Maar zo exotisch als het misschien klinkt, is het beslist niet. Vipassana is eenvoudig te omschrijven als een vorm van gewaarzijn of waarnemen. Evengoed kunnen we zeggen dat vipassana een vorm van meditatie is.

 

Persoonlijk gebruik ik liever de term ‘gewaarzijn’ dan de term ‘meditatie’, ondermeer omdat veel mensen zich bij de laatste term meteen allerlei associaties vormen die hierbij inaccuraat zijn. Dezelfde reden heb ik om de term ‘vipassana’ in het algemeen te vermijden, en liever de term ‘mindfulness’ te gebruiken. Of nog liever: ‘vriendelijk open waarnemen’. Vandaag – in dit blog – maak ik een uitzondering daarop.

 

Vipassana is een vorm van gewaarzijn, zei ik al. Welke vorm dan? De vorm waarbij we in een open veld van aandacht gadeslaan (observeren, opmerken) wat zich aandient. Waarbij we geen voorkeur hebben en geen aversie. Geen voorkeur voor (of afkeer van) het denken, de emotie of het lichamelijk gewaarzijn. Evenmin is er een voorkeur voor (of streven naar) ofwel aangename ofwel onaangename gewaarwordingen (van lichamelijke / emotionele / fysieke aard). Bij het gewaarzijn dat met ‘vipassana’ wordt aangeduid is voorkeur afwezig, en daarom wordt deze manier van gewaarzijn (of waarnemen) ook wel met choiceless awareness aangeduid. 

 

Merken we in onszelf zo’n voorkeur op (wat allicht zo nu-en-dan het geval is), dan zijn we ons dáárvan open gewaar. Opnieuw zonder het naar ons toe te willen trekken of van ons af te willen duwen. Alleen-maar-gadeslaan. Kort samengevat is vipassana niets anders dan open aandacht, open gewaarzijn, direct (of onvertekend) waarnemen.  

 

Dit open gewaarzijn kan ondermeer worden geoefend in zittende vorm. Het gewaarzijn ankeren we in het hier-en-nu door gewaar te zijn van het lichaam: Zonder iets te doen, zonder naar iets te streven, is er in ons lichaam – in dit moment – steeds weer de adembeweging die we direct kunnen observeren. Er is geen noodzaak om de adembeweging dieper of ondieper te maken. Alleen-maar-observeren, alleen maar opmerken, ervan gewaarzijn. 

 

‘Oefenen zonder oefenen’

En als we zo zitten, dan komt er – vanzelf, zonder dat we ernaar streven – vanzelf van alles langsfietsen in ons gewaarzijn. Recente (en minder recente) ervaringen, kriebel, gedachtes over morgen, etcetera, etcetera. We observen. Dat is ‘oefenen zonder oefenen’. Daarin is geen streven aanwezig. 

 

Deze ‘oefening’ kunnen we verschillende labels geven, zoals open gewaarzijn, open aandacht of mindfulness-meditatie. In deze ‘oefening’ observeren we impulsen. We observeren slechts. We observeren impulsen ongeacht hun  aard en ongeacht of ze vanuit van het denken, de emotie, of het lichaam komen. We observeren: Want een impuls heeft niet de macht om ons (of onze aandacht) te claimen voor bijvoorbeeld tien minuten.

 

Dit is een oefening zonder ‘goed’ en ‘fout’. Er is geen gunstig en geen ongunstig. Mocht je aandacht bijvoorbeeld tien minuten doorgaan op een bepaalde impuls, dan merk je dat simpelweg op. Het is een kenmerk van de menselijke geest dat deze zich vaak neigt te hechten – alleen maar uit gewoonte – aan allerlei impulsen die langs komen.

 

Voor mij heeft zo’n moment iets grappigs: vaak glimlach ik erom, om gemakkelijk terug te keren naar de actuele adembeweging, naar het hier-en-nu. Om vandaaruit opnieuw te beginnen. Opnieuw alle impulsen te verwelkomen, zonder welk streven dan ook. Persoonlijk zet ik wel altijd een timer, een alarm, voor een zitperiode. 

vipassana-leraar en auteur Jack Kornfield: Heelheid en vrijheid vormen onze ware natuur

 

Het formele oefenen

De bovengenoemde meditatie-vorm kan ondermeer wandelend en zittend beoefend worden. En ‘mediteren’ is een twijfelachtige term, omdat het hier om ‘oefenen-zonder-oefenen’ gaat. We streven niet naar bijvoorbeeld een rustige geest, we streven niet naar wat dan ook. 

 

Of we nu voor zitten of voor wandelen kiezen, het meest effectief voor deze oefening is een rustige omgeving. Want een drukke omgeving doet een sterk beroep – welhaast een claim – op onze aandacht, waardoor deze niet werkelijk vrij of open kan zijn. Kiezen we voor wandelen, dan is een verlaten bos gunstiger dan een druk stadspark. 

 

Kiezen we voor vipassana of mindfulness in de vorm van zitten, dan doen we er goed aan om het gehele lichaam te ‘bewaken’: Te lang zitten in een bepaalde houding kan bloedvaten afknellen. Het schijnt voor sommige mensen iets ‘stoers’ te hebben om zo lang mogelijk te willen zitten, maar ‘zitten’ is geen competitie: niet met anderen, niet met jezelf.

Ik raad aan om elk ‘willen’ overboord te gooien en vriendelijk te zijn voor het lichaam. Want er is er maar één die de mogelijkheden en grenzen van het lichaam gewaar kan zijn – en diegene ben jij uiteraard zelf. 

 

Dit gewaarzijn – en het cultiveren ervan – kunnen we noemen hoe we willen: open aandacht, mindfulness, vipassana-meditatie. Waar het op aankomt is simpelweg jezelf tijd en ruimte gunnen om je aandacht vrij te maken, je aandacht – voor een zekere periode – niet te hoeven richten op één specifieke activiteit of onderwerp. Voor een zekere periode – zo mogelijk dagelijks of tweemaal daags – bevrijd uit de Doe-modus (of de Actie-modus). Om slechts te ZIJN met hoe het nu is

 

Groeiproces

Zo zien we dat vipassana – al is het voor de meesten onder ons een wat exotische term – weinig verschilt van mindfulness: dat is (het cultiveren van) een vriendelijk en open gewaarzijn in onszelf. Om te leven vanuit meer verbinding met onszelf. Om vertrouwd te zijn met onszelf, in alle opzichten daarvan. Te leven met meer openheid, ruimte, en regie.

Het is een groeiproces wat we ondermeer kunnen beginnen met formele oefening (waaronder het zitten). Een groeiproces waarmee we dit vriendelijke open gewaarzijn steeds meer gaan belichamen op èlk moment & in iedere situatie van ons leven. 

Vipassana is weliswaar geen term uit de Zen-traditie, maar de woorden van Thich Nhat Hanh spreken voor zich. Het gaat om werkelijk onszelf zijn in het huidige moment.

 

Een achtweekse MBSR-training is niet iets wat je kunt consumeren. We merkten het in een eerder blog al op: Mindfulness is geen welness. Mindfulness vraagt om een heldere en resolute beslissing en vastberadenheid:  Dagelijks minstens zo’n 30 minuten formeel ‘oefenen’.

Actieve deelname aan de 8-weekse MBSR-training is een bijzonder geschikte manier om jezelf op weg te helpen bij het opbouwen van een nieuwe routine, een nieuwe gewoonte: De gewoonte om te leven vanuit mindfulness.

Dat betekent: De gewoonte om te leven vanuit een vriendelijk, open gewaarzijn. Zodat je in je leven meer regie en autonomie ervaart – in alle mogelijke momenten & situaties.

 

Goodies van B-Present.nl

Op de website vindt je niet alleen het actuele MBSR- en coachings-aanbod. Ook vindt je er goodies waarmee je al aan de slag kunt, zoals meditaties en yoga-oefeningen. Dit aanbod is geheel gratis en 100% vrijblijvend: het verplicht je tot niets. Op het interesse-formulier  kun je aanvinken wat je wilt ontvangen.  

 

         ~Patrick Smolders, last edited 12 november 2017.