B-Present.nl mindfulness
Patrick Smolders
030 - 275 07 05

Blog – mindful mayonaise

Mindful mayonaise

over de inflatie van de begrippen ‘mindful’ en ‘mindfulness’ en
over wat mindfulness dan wèl is.

Mindfulness is een vorm van gewaarzijn die open en vriendelijk is, en is tevens het cultiveren van dit open en vriendelijk gewaarzijn. Dat cultiveren, oefenen, trainen is iets wat we uitsluitend zèlf kunnen doen. Uiteraard kan deze ontwikkeling gefaciliteerd worden, en dat is wat een MBSR-training doet. Het oefenen van mindfulness is een inspanning die we zèlf leveren; er bestaat niet zoiets als ‘het consumeren van mindfulness’. Mindfulness is geen sauna, geen wellness, geen mayonaise…

Mindfulness zou volgens sommigen ‘navelstaren’ of ‘symptoombestrijding’ zijn. Het is een geluid dat we elk jaar wel weer enkele keren horen, ik persoonlijk kom het voornamelijk in de media tegen. Het misverstand lijkt hardnekkig. Dit fenomeen frustreert mij uiteraard mateloos en het liefst zou ik dan ook nu onmiddelijk met duizend potten mayonaise om me heen gaan smijten. Doch voor de verandering doe ik bij uitzondering eens iets anders. Vandaar dit blog, waarin ook het verschil tussen reageren op stress en het integraal beantwoorden van stress helder gemaakt wordt. Je bent bij deze van harte uitgenodigd een reactie (bijv. vraag) hieronder achter te laten. Om spammers te ontmoedigen worden reacties overigens nooit onmiddelijk zichtbaar, het kan enkele uren tot enkele dagen duren. Vragen zal ik beantwoorden of anders meenmen in volgende blogs en talks (youtube).
   ~Patrick Smolders. 

Het gebruik van de termen ‘mindful’ en ‘mindfulness’ in het marketen van talloze goederen en diensten

We zien dat de labels ‘mindful’ en ‘mindfulness’ steeds vaker gebruikt worden om er alle mogelijke goederen en diensten mee aan te prijzen. De vindingrijkheid van marketeers is oneindig. Door de term ‘mindful’ of ‘mindfulness’ aan een product of dienst toe te voegen, wordt de marktwaarde, de afzet en de omzet ervan vergroot. En dus worden pindakaas, chocolade of mayonaise voorzien van de kreet ‘mindful’. Ik kan niet uitsluiten dat dit fenomeen bijdraagt aan twee dingen: misverstanden omtrent mindfulness, en inflatie van de begrippen ‘mindful’ en ‘mindfulness’.

Misverstanden in de media over mindfulness

Een misverstand dat in de media herhaaldelijk opduikt is dat mindfulness zoiets zou zijn als ‘navelstaren’ of ‘symptoombestrijding’ (ik citeer de termen precies zoals ze in de media verschenen zijn). Wie een authentieke mindfulnesstraining (MBSR) gevolgd heeft, weet dat door het trainen / oefenen van mindfulness juist onze zelfsturing versterkt wordt. En dat verschilt hemelsbreed van ‘navelstaren’ of van ‘symptoombestrijding’. Hier gaan we dieper op in.

We hebben de mogelijkheid om alle stress, leed en ongemak die we ervaren integraal te beantwoorden. En dit integraal kunnen beantwoorden van stress, leed en ongemak is één van de dingen die we in onszelf ontwikkelen door het oefenen (trainen) van mindfulness. Mindful zijn betekent ondermeer de regie nemen voor ons leven en daarmee iets aan onze situatie veranderen.

Mindfulness is (ondermeer) te omschrijven als integraal omgaan met onze directe ervaring. Vanuit onze gewoontes gaan we echter vaak heel anders om met wat we ervaren, vooral wanneer het onaangenaam is wat we ervaren. Vanuit gewoonte willen we het vaak onmiddelijk weg hebben. Denk aan ervaringen met de volgende negatieve emoties (en wie kent ze niet?):

  • leed
  • angst
  • irritatie
  • teleurstelling
  • jalouzie
  • stress
  • etc.

Open en vriendelijk gewaarzijn

Vanuit mindfulness gaan we anders om met wat we ervaren, namelijk vanuit een een vriendelijk en open (onbevooroordeeld) gewaarzijn dat we in onszelf kunnen cultiveren. Anders gezegd: Mindfulness is een vorm van waarnemen die open, onbevangen, fris, direct, onvertekend is. Waarneming van dingen buiten het eigen lichaam die onze zintuigen waarnemen (ogen, oren, etc), en ook het waarnemen van het eigen functioneren (op diverse vlakken: cognitief, emotioneel, fysiek, sociaal).

Een mindful gewaarzijn is – behalve ‘open’ of ‘receptief’- ook vriendelijk. De dingen (beelden, gedachten) waarmee we ons voorheen identificeerden, kunnen we voortaan relativeren. Je weet dat je een lichaam hebt dat zo-en-zo is, maar je valt niet langer met al deze kenmerken. Je weet dat je een baan hebt die zo-en-zo is, maar je valt er niet langer mee samen. En zo voor alle aspecten uit je leven. Waar je eerst samenviel met al deze gedachten over wie je bent, wordt via mindfulness deze identificatie doorbroken. Hieronder meer daarover. En trouwens: Hoeveel ik ook schrijf, dat schrijven (en dus het erover lezen) is altijd beperkt: Het representeert niet de volledige achtweekse MBSR-training. Mindfulness is namelijk in de eerste plaats iets wat je in jezelf traint, oefent, cultiveert. Het vraagt enige inspanning van je. Mindfulness – en ook dit blog – is niet iets wat je kunt consumeren, waarin het 180 ° verschilt van wellness (en van mayonaise).

MBSR Mindfulness training B-Present.nl

 

Identificaties met wat we kennen (the expert mind)

Het menselijk gewaarzijn is niet altijd vriendelijk. Des te sterker we ons identificeren met verwachtingen, des te sterker zijn de tikken die de werkelijkheid ons steeds weer geeft, des te groter is de pijn, de stress, het leed en het ongemak dat we steeds weer ervaren.

Vrijwel ieder zal in z’n gewaarzijn beelden, ideëen en verwachtingen langs zien komen. Zolang onze identificatie ermee niet doorbroken is, hebben ze betrekking op hoe het zou-moeten-zijn. Verwachtingen en beelden dringen als het ware hun wil op aan ons waarnemen. Op grond van de persoonlijke ervaringen in ons verleden hebben zich in elk van ons beelden en verwachtingen gevormd – over hoe het in de toekomst zal zijn. We hebben ons beelden gevormd – van elkaar, van onszelf en van de toekomst. We menen precies te weten hoe alles is – en daarin is geen ruimte voor twijfel, onbepaaldheid, nieuwsgierigheid, openheid. In the expert mind is only one possibility, in the beginner’s mind there are many

Over innerlijke verdeeldheid, innerlijke strijd

Soms is onze identificatie met gedachtes en verwachtingen dermate sterk, dat deze onze waarneming verdraait. In dat geval – ter illustratie – is wat we iemand horen vertellen precies hetzelfde als wat we al verwacht hadden. We missen wat de persoon wèrkelijk zegt; Wat we horen is een vertekende versie van wat de persoon daadwerkelijk zegt. Ons waarnemen mist dan de Beginner’s Mind-kwaliteiten openheid, frisheid, directheid. We kunnen spreken van een strijd tussen enerzijds onze verwachtingen en anderzijds ons precieze waarnemen: De twee zitten elkaar in de weg. De twee hebben als het ware ruzie. Vriendelijkheid is in een dergelijk gewaarzijn afwezig.

Door mindfulness te ontwikkelen leren we gedachten te herkennen als gedachten – ze zijn niets meer en niets minder dan dat – alleen maar gedachten, geen feiten. We identificeren onszelf er niet langer mee. En daardoor verliezen ze hun macht over ons. We gaan samenvallen met ons waarnemen, in plaats van met onze ideeën, herinneringen en verwachtingen. Het gewaarzijn dat zich zo ontvouwt, is vrij van de beschreven ‘ruzie’ die ons veel energie kost. Zulke strijd – een dergelijke mentale kramp – is simpelweg afwezig. Daardoor is – naast openheid – ook vriendelijkheid (mildheid) een kenmerk van dit gewaarzijn.

Heartfulness en zelfcompassie: voorwaarde voor innerlijke vrijheid, werkelijke autonomie, authentieke regie in & over je leven

In een vriendelijk en open gewaarzijn nemen we waar – binnen en buiten onszelf. Die waarneming is niet langer selectief maar volledig. We duwen niets meer weg uit ons gewaarzijn. We kunnen volledig zijn (met) hoe we zijn. Dit vriendelijk en open gewaarzijn staat gelijk aan zowel mindfulness als aan heartfulness. Zelfhaat heeft ruimte gemaakt voor werkelijke zelfcompassie.

En wanneer we van onszelf kunnen houden – onvoorwaardelijk, precies zoals onszelf hier-en-nu aantreffen – dan is dat tevens een bevrijding uit de eerdere afhankelijkheid: De toestand van innerlijke afhankelijkheid, waarin we onze waarde  en waardigheid afhankelijk hadden gemaakt van de erkenning, de liefde en het respect waarin anderen moesten voorzien, en waarvoor we alles overhadden – vaak inbegrepen het negeren en overschrijden van eigen grenzen, gevoelens en inzichten. Zelfcompassie maakt ons vrij van een dergelijke afhankelijkheid, het betekent innerlijke vrijheid, het betekent werkelijke autonomie, authentieke regie in je leven

We gaan zien welke cruciale rol het eigen functioneren speelt in wat we ervaren. Het eigen functioneren – alle aspecten ervan, mentaal, emotioneel, fysiek, sociaal, vanuit gewoonte en opzettelijk. We raken vertrouwd met ons functioneren, inclusief onze voorkeuren en aversies, onze grenzen en mogelijkheden. Daardoor kunnen we naar anderen toe gemakkelijker onze grenzen & mogelijkheden communiceren. Waarmee ook de mogelijkheid, de ruimte ontstaat voor verandering. Er ontstaat gewaarzijn, ruimte, creativiteit en regie in & over ons leven. Ieder zal het erover eens zijn dat dat volstrekt verschilt van navelstaren of symptoombestrijding. 

Het contrast met symptoombestrijding (‘reageren’ op stress)

Mindfulness beoefenen geeft ons ruimte en bevordert onze authentieke autonomie. Dat verschilt 180° van inertie. Het verschilt tevens 180° van een ineffectieve automatische-piloot-reactie op stress, leed en ongemak. Voorbeelden van zulke ineffectieve reacties-uit-gewoonte kan ik eenvoudig citeren uit een NRC-artikel: “gewoon een potje janken, de stress van me afschreeuwen of woedend de borden door de kamer smijten”. Prachtige en bijzonder illustratieve voorbeelden van wat we wel noemen reageren op stress, annex symptoombestrijding. 

Door op stress te ‘reageren’ (zie voorbeelden) treedt er geen structurele verandering op. Het laat hooguit voor heel eventjes de onaangename symptomen uit het gewaarzijn verdwijnen. Maar morgen alweer komen we precies dezelfde stress tegen. Als we zó met stress omgaan, dan zijn we als een marmotje in een tredmolen: We verspillen onze energie want we komen geen centimeter vooruit. Dit ‘reageren op’ leidt tot een verminderde fysieke weerstand en tot verhoogde burn-out risico’s.

Tot besluit

Voor wie dacht dat mindfulness zoiets was als een rozijn, een bodyscan en wat yoga, was dit blog een eye-opener. We hebben in dit blog gesproken over mindfulness als een integrale manier van omgaan met alles wat we tegenkomen. Twee kenmerkende elementen daarvan zijn open waarneming en zelfcompassie. 

Een paradox van mindfulness

De paradox die je mogelijk ziet is deze: Het oefenen van mindfulness is het je-verbinden-met-dat-wat-is. Precies dàt. Je vertrekt niet vanuit doelen, resultaten en toekomstverwachtingen die je in je hoofd gehaald hebt. Mindfulness is stoppen. Je op milde manier verbinden, met zelfcompassie en met een nieuwsgierige openheid, met dat-wat-is, precies met datgene wat je waarneemt in jezelf. Dat is geen inert of wazig navelstaren. Evenmin is het iets dat je kunt consumeren; de waarde van alles wat je leest (incluis dit blog) is dan ook beperkt.  

Terzijde: De effecten van mindfulness zijn wetenschappelijk in kaart gebracht. Het trainen van mindfulness staat gelijk aan het versterken van het fysieke immuunsysteem en het verhogen van ons vermogen tot zelfsturing. Door open-aandachtsmeditatie onstaan – zelfs al binnen een periode van 8 weken – structurele en functionele veranderingen in ons brein die ondermeer ons vermogen tot zelfsturing en impulscontrole verhogen. Stuk voor stuk aspecten die de kwaliteit van ons leven verhogen. Na meer dan 35 jaar wetenschappelijk onderzoek vanuit tientallen universiteiten en onder duizenden mensen is de effectiviteit van het 8-weekse MBSR-programma onomstotelijk aangetoond.

~ Patrick Smolders, januari 2017.

5 reacties

  1. Patrick Smolders op 9 januari 2017 om 08:47

    Vragen zijn ook via het interesse-formulier welkom:
    Dat bevat een open veld
    waarop je een onbeperkt aantal woorden kunt invoeren. Door je vragen te stellen via het interesse-formulier verschijnt je naam niet op de website. Vertrouwelijkheid gewaarborgd.

    ~Patrick Smolders

  2. Marjolein op 9 januari 2017 om 09:53

    Dit artikel was wel een eye-opener voor me. Ik heb wel eens iets gelezen over dat je begint met een bodyscan – bijna iedereen scheen daarbij in slaap te vallen. Zit de body scan er inderdaad bij? en Zo ja wat is het nut van een body scan …behalve een tukje doen? Groet, Marjolein.

    • Patrick Smolders op 10 januari 2017 om 16:11

      Zeker, Marjolein, de bodyscan maakt deel uit van de authentieke 8-weekse MBSR-training, zoals ontwikkeld door Jon Kabat-Zinn. Dit onderdeel ontbreekt dan ook niet in de MBSR-trainingen die ik geef. En… het klopt dat menigeen bij de bodyscan in slaap valt. Veel mensen hebben een druk leven, een slaaptekort ligt dan op de loer.

      Mindfulness is (ondermeer) vertrouwd raken met je functioneren en je gewoontepatronen. Een gewoonte die aanwezig is in velen onder ons is om in een liggende houding gemakkelijk in slaap te vallen. Het in slaap vallen tijdens een bodyscan kan een signaal zijn dat duidt op slaaptekort. Maar het lichaam geeft méér signalen. Via de bodyscan raken we vertrouwder met ons lichaam, met al onze ledematen en organen, van binnenuit. Wat iets anders is dan voelen via je handen (tasten) of conceptualiseren over het lichaam met z’n organen.

      Een open, vriendelijk-nieuwsgierige aandacht. Het veld van aandacht is in deze oefening (body scan) nog niet volledig open. Er is een focus: We richten de aandacht tijdens de bodyscan namelijk specifiek op het lichaam. Eén-voor-één verkennen we van binnenuit alle ledematen. In de bodyscan ben je je gewaar van wat je in dit moment in een bepaald lichaamsdeel gewaar bent. Alleen-maar-waarnemen, voelen wat er in het lichaam te voelen is. Dat kan bijvoorbeeld zijn: Kou / warmte / tinteling / ontspanning / spanning / niets.

      Ook vraag je me naar ‘het nut’ van de bodyscan:
      Via de bodyscan komt ons gewaarzijn weer in verbinding met het lichaam. Het lichaam heeft zo z’n eigen intelligentie, die vaak onderschat wordt. Het lichaam geeft waardevolle signalen, waardoor we weten waar de grenzen (en de mogelijkheden) van ons fysieke kunnen liggen. Wanneer we grenzen vriendelijk gewaar zijn kunnen we deze grenzen vanuit een zekere mildheid vaak wat oprekken. Wanneer we die grenzen echter bruut negeren door te forceren, zal dat het lichaam schaden. Het vertrouwd-zijn met de wijsheid van het lichaam is iets wat je opbouwt aan het begin van de 8-weekse, en dat je meeneemt (en goed kunt gebruiken) bij de latere weken (& in de rest van je leven!). Hopelijk volstaat dit antwoord – bijna een blog op zich realiseer ik me 🙂

      ~ Patrick Smolders.



  3. Fred op 10 januari 2017 om 13:34

    Door dit blog heb ik in de gaten dat het niet om passief bijwonen van acht bijeenkomsten gaat… En omdat ik momenteel in een overgangsfase zit wacht ik even met instappen. Zijn mijn gegevens in goede orde ontvangen?

    • Patrick Smolders op 10 januari 2017 om 20:43

      Jazeker Fred, het interesse-formulier is in goede orde aangekomen! Het is inderdaad van belang om tijd in te plannen die je exclusief reserveert voor het dagelijks oefenen gedurende de 8-weekse. De komende tijd zal ik je zeker op de hoogte houden van de B-Present.nl planning mbt MBSR groepen in 2017.
      mvg,
      ~ Patrick Smolders.



Laat een reactie achter